بازگشت

حنجره به عنوان منبع صوتی

انرژی آکوستیکی که همراه گفتار است، از ماهیچه های سینه نشات می گیرد. این ماهیچه ها هنگام انقباض هوا را از شش ها به سوی اجزای مختلفی که ساز و کار صوتی را تشکیل می دهند، روانه می سازند.

این جریان دائم هوا را می توان حامل انرژی دانست که باید از حیث سرعت و فشار برای تولید صوت، دگرآهنگیده (Modulated) شود.

این دگرآهنگش لازم به یکی از دو طریق اساسی که به تولید صوت ها با صدا (Voiced) و بی صدا (Unvoiced) منجر می شود، انجام می گیرد. صوت با صدا شامل حرکات حروف صدادار گفتار معمولی و همچنین آهنگ های مخصوص صداهای آوازه خوانی است.

عامل اصلی دگرآهنگش صوت های صدادار نای است که تارهای صوتی در عرض آن کشیده شده اند. تارهای صوتی از دو نوار پرده مانند تشکیل یافته اند که دیافراگمی شکاف دار را درست می کنند و به واسطه باز و بسته شدن این شکاف در اثر ارتعاش جریان هوا دگرآهنگیده می شود.

طول سوراخ وسط دیافراگم که هنگام عمل به شکاف تبدیل می گرد، در مردان ۲.۵ سانتی متر و در زنان ۱.۵ سانتیمتر  می باشد . کشمکشی که تارهای صوتی با آن کشیده می شوند، بسامدهای اصلی دگر آهنگش را تولید می کنند.

عمل تارهای صوتی این است که تغییرات سرعت و فشار جریان دگر آهنیده را به شکل منحنی دندانه اره ای درمی آورد (مطابق شکل صفحه بعد (a))

وقتی منجنی دندانه اره ای را به کمک سری فوریه تجزیه می کنیم، دیده می شود که عده زیادی از هارمونیک هایی که از حیث بسامد با هم ارتباط دارند، در آن منحنی قرار گرفته اند.

حفره های متعددی که در حکم رزوناتور هستند و همچنین سوراخ های بینی و حفره های گلو، دهان بر روی هم یک شبکه آکوستیکی تشکیل می دهند که موج های فشار را دوباره دگرآهنگیده می کنند.

بسیاری از این پارامترها را می توانیم به میل خود کنترل کنیم، یعنی با تغییر دادن وضعیت زبان یا با تغییر شکل لب ها می توان تعداد زیادی صوت باصدا تولید کرد.

شکل b نشان می دهد که صدای بیرون آمده از تارهای صوتی را چگونه باید تغییر داد تا حرف صدادار a متعلق به واژه father ادا گردد.

کوچک ترین بخش گفتار را واج می نامیم.

واج ها به دو دسته واکه ها (Vowels) و هم خوان ها (Consonants) تقسیم می شوند.

واکه ها در زبان فارسی عبارتند از: اَ، اِ، اُ، آ، ای، اوُ

و در زبان انگلیسی واکه ها عبارتند از: i، u، e، o، a

بیشتر انرژی امواج صوتی در گفتار توسط واکه ها ایجاد می شود.

شکل موج واکه ها به صورت پرودیک می باشد.

همخوان ها به دو دسته همخواه های سایشی (Fractive Consonants) و همخوان های ایستی (Stop Consonants) تقسیم می شوند.

همخوان های سایشی مانند s و f در انگلیسی و س، ش، ف، ژ و ز در فارسی هستند.

همخوان های ایستی کانند p، t، k در انگایسی و ت، پ، ک، ب، ج و ... در فارسی هستند.

ساز و کار صوتی که همخوان ها با بوجود می آورد، صدا را بدون استفاده از تارهای صوتی تولید می کند. این گونه صوت ها را صوت های تنفسی می نامند. مثلا اگر هوا را به طور توام با تنفس از شش ها خارج سازیم، صدای مانند هیس تولید می شود که شبیه به صدای فرارنجار است.

ظاهرا این صدا به واسطه اغتشاشی است که در جریان هوا هنگام عبور از مسیر نامنظم دستگاه صوتی پیدا می شود.

در اینجا ارتعاش اساسی، چنین تولید می شود که لب ها، دندانه ها و زبان جریان هوا را دگرآهنگیده می کنند.

 

منبع: جزوه صوت، مهندس جعفری