نوازندگان و شیوه های نوازندگی ساز عود

رواج دوباره عود در موسیقی امروز ایران از 50 سال پیش بوده است. این ساز در واقع قرن ها پیش از فرهنگ موسیقی ایرانی مهاجرت کرد و اینک بار دیگر به خاستگاه خویش برگشته است. در نتیجه شیوه نوازندگی آن در این سرزمین پشتوانه مستندی ندارد و هر چه تا کنون بوده، بر اساس تجربه نوازندگان ایرانی این ساز و الگو برداری از شیوه نوازندگان عربی و گاه ترکی بوده است. در دوره معاصر عود نخستین بار توسط اسکندر ابراهیمی زنجانی معروف به منصور نریمان در موسیقی دستگاهی ایران رواج یافت. وی در ابتدا سه تار می نواخت و بعدها نوازندگی عود را به صورت خودآموز آغاز کرد. خود نریمان می گوید : "در عود استادی نداشتم، فقط از راه گوش دادن به رادیوهای عربی استفاده بردم. چندی بعد به محمد عبدالوهاب خواننده و نوازنده بزرگ مصری رادیو قاهره نامه نوشتم و درباره كوك و بعضی مسائل این ساز از وی پرسش هایی كردم و مسائلی را مطرح نمودم ؛ پس از چندی عبدالوهاب در جواب نامه من نوشت كه كوك عود همانی است كه خود شما انجام داده اید و خلاصه كل نظریات مرا تائید كرد." شیوه نوازندگی نریمان در بین اعراب طرفداران زیادی دارد. چنانکه منیر بشیر، یكی از نوازندگان بزرگ عود موسیقی عرب برای دیدن وی به ایران آمد و درباره این ساز ایرانی گفت و شنودی بین آنها انجام گرفت.

 

هم زمان با نریمان، تعداد کمی از نوازندگان تار مانند یوسف کاموسی، نصرالله زرین پنجه و اکبر محسنی به عود روی آوردند و غالباً در ارکسترهای رادیو ایران گروه نوازی می کردند. یکی از خوانندگان رادیو به نام عبدالوهاب شهیدی که از ابتدا با ساز سنتور آشنا بود، نیز به این ساز متمایل شد و از طریق یک نوازنده عراقی که به ایران آمده بود، با ساز عود آشنا شد. شهیدی عود را برای همراهی آواز خود به کار بست و در نتیجه شیوه ای متفاوت در پیش گرفت.

 

یکی دیگر از نوازندگان نسل اول عودنوازی ایران حسن منوچهری است که شیوه عود نوازی نریمان را دنبال کرد.

 

نسل دوم عودنوازان ایران با چهره هایی چون جمال جهانشاد، محمد دلنوازی، محمد فیروزی، حسین بهروزی نیا، محمد خوانساریان، ارسلان کامکار و شهرام میرجلالی شکل گرفت.

 

ویژگی بارزعود نوازان نسل دوم، روی آوری به لحن موسیقی ایرانی و فاصله گرفتن از شیوه عودنوازی اعراب بود. از این میان می توان به نام محمد دلنوازی، محمد فیروزی و به ویژه حسین بهروزی نیا اشاره کرد.

 

ساز عود از ابتدای ورود مجددش به فرهنگ موسیقی ایران، غالباً به صورت همنوازی در گروه ها ظاهر می شد و تکنوازی های آن خیلی نادر بود. این ساز تا سال 1359 خورشیدی، در سامانه آموزشی کشور فقط می توانست ساز دوم هنرجویان باشد. اما با پیگیری های یک جوان علاقه مند به نام حسین بهروزی نیا، از آن تاریخ عود نیز به عنوان ساز اول می تواند توسط هنرجویان انتخاب شود. بهروزی نیا که نخستین دارنده دیپلم عود از هنرستان موسیقی تهران محسوب می شود، به سبب علاقه ای که به این ساز داشت، نخستین اثر تکنوازی عود را در سال 1365 به نام "بربط" و دومین آن را در سال 1368 به نام "کوهستان" منتشر کرد. این تکنوازی ها در ایجاد علاقه نسل جدید بسیار مفید واقع شد.

 

ساز عود که در اوایل قرن حاضر خورشیدی، هیچ جایگاهی در موسیقی ایران نداشت، امروزه به یک ساز ثابت اغلب گروه های موسیقی ایرانی تبدیل شده است. علاوه بر نوازندگان نسل اول و دوم، نسل سوم عودنوازان به میدان عمل وارد شده اند و بیشتر آن ها دانش آموختگان مراکز دانشگاهی هنر هستند که از مشهورترین و پرکارترین شان می توان به این اسامی اشاره کرد: هادی آذرپیرا، شهرام غلامی، علی پژوهشگر، نگار بوبان، محمد رضا ابراهیمی، بهنام معیریان، سعید نایب محمدی، مجید ناظم پور، نجمه صغیر، یعقوب نوروزی، رضا بهروزی نیا، بهاره چم آسمانی، شهرام میر سراجی، بهزاد ضیاء، علی سجادی، جواد شهیدی، علی شهیدی، رخساره رستمی، نوشین پاسدار، آرمان سیگارچی، وحید رستگاری، محمد خالدیان، نیره فخری، بهناز بهنام نیا و ...