فاصله های ترکیبی و هماهنگ در آهنگسازی

فاصله های تركیبی

 

اگر از فاصله هشتم عبور كنیم، آنگاه فاصله چه معنایی می یابد؟ آیا طبق روال گذشته باید به صورت فاصله نهم, دهم, یازدهم و … محاسبه كنیم؟ پاسخ مثبت است. وقتی در یك نظام هفت نتی، یك دور كامل نت ها را فاصله سنجی كنیم، مجدداً به نت آغازین می رسیم، با این تفاوت كه بسامد آن درست دو برابر بسامد نت آغازین است. زیرا ما به سمت بسامدهای بالا حركت كرده ایم. در صورت عبور از نت هنگام، تمام فاصله ها تركیبی می شوند.

 

 فاصله Mi-Sol تركیبی است و اندازه آن دهم كوچك است. برای پیدا كردن چگونگی آن، در ذهن خود نت پایینی یعنی Mi (روی خط اول) را یك هنگام بالا ببرید. در این حالت به نت Mi (بین خط چهارم و پنجم) هنگام می رسید. اكنون سنجش فاصله از نت هنگام بسیار آسان است. موقعیت نت هنگام نسبت به نت Mi پایه، هشتم درست است. به ترتیب می شماریم تا به نت Sol برسیم. نخستین نت بعد از نت هنگام Fa و فاصله اش نسبت به پایه نهم است. سپس به نت Sol می رسیم كه فاصله اش نسبت به پایه دهم است.  فاصله تركیبی Do-Sol دوازدهم درست نامیده می شود.

 

 

فواصل نغمگی و هماهنگ

همه فاصله های موسیقایی به دو صورت جلوه می کنند. اگر از نظر زمانی پشت سر هم صدا بدهند، یک رنگ صوتی خواهیم شنید و اگر همزمان صدا بدهند، رنگ دیگری حاصل می شود. بدین منظور دو نت Fa و Do را در نظر بگیرید. خط حامل دارای دو میزان است و در هر دو میزان نت های Fa و Do وجود دارند. در میزان یكم بین دو نت، فاصله زمانی برقرار است ابتدا صدای Fa و سپس صدای Do شنیده می شود به این حالت، فاصله نغمگی (Melodic) می گویند. زیرا بیشتر نغمات از اجرای پی درپی نت ها در زمان های مشخص پدید می آیند. اما در میزان دوم بین دو نت Fa و Do ، فاصله زمانی وجود ندارد و هر دو نت به صورت هم زمان اجرا می شوند. به این حالت، فاصله هماهنگ (Harmonic) گفته می شود. یعنی نت ها با اجرای همزمان خود صدا و فضایی را ایجاد می كنند كه شباهتی به اصل نت ها ندارد ولی هماهنگ با اجزای تشكیل دهنده است.

 

در هر دو حالت فوق فاصله بسامدی بین دو نت Fa تا Do پنجم درست است. اگر به ترتیب اجرا كنیم، یك نغمه تولید می شود و اگر همزمان اجرا شوند، یك صدای هماهنگ به گوش می رسد. بر این اساس هر یک از فواصل مختلف دستگاه های موسیقی ایران، صدای متفاوتی را ایجاد می کنند. یعنی حالتی که نت ها با فاصله های مختلفی مثل دوم، سوم، چهارم، پنجم، ششم، هفتم و هشتم روی هم قرار بگیرند. آیا می توانید حدس بزنید در آن صورت چه صدایی خواهند داشت؟