تعریف فاصله در آهنگسازی

فاصله

پیش از این در بحث پرده و نیم‌پرده دانستیم كه اختلاف بسامد دو نت، سبب ایجاد فاصله می‌شود و این فاصله صرفاً بسامدی است. یك نت علاوه بر نت‌های همسایه، با نت‌های دورتر نیز فاصله‌ای دارد كه لازم است همه آن ها را بشناسیم. بدین منظور ابتدا پرسشی را طرح می‌كنیم. آیا هر نت با خودش فاصله دارد؟ برای پاسخ، نت La با بسامد 440 هرتز را در نظر آورید. وقتی می‌خواهیم فاصله‌اش را با خودش تعیین كنیم، بسامد آن را از خودش كم می‌كنیم. به این صورت 0=440ـ440 می‌بینید كه فاصله صفر شد و كل مطلب تا اینجا زیر سؤال رفت. روشن است با آموخته‌های فعلی هر نت با خودش هیچ فاصله‌ای ندارد. ولی در دانش نظری موسیقی به طور استثناء فاصله هر نت با خودش را «یكم درست» می‌نامند و این فقط یك قرارداد است. دیگر فواصل ایجاد شده را مطابق شكل (34) بدین صورت می‌توان نام برد. فاصله هر نت با یك نت بعد از خودش، فاصله دوم فاصله هر نت با دو نت بعد از خودش، فاصله سوم فاصله هر نت با سه نت بعد از خودش، فاصله چهارم فاصله هر نت با چهار نت بعد از خودش، فاصله پنجم فاصله هر نت با پنج نت بعد از خودش، فاصله ششم فاصله هر نت با شش نت بعد از خودش، فاصله هفتم فاصله هر نت با هفت نت بعد از خودش، فاصله هشتم

توجه كنید كه فاصله بین Do3 و Do4 از نوع هشتم است و نباید با فاصله یكم درست اشتباه شود. زیرا نام هر دو نت یكسان است اما بسامد آنها یكی نیست. بسامد Do4=528 Hz دوبرابر Do3=264 Hz است یعنی نسبت 2 به 1. در موسیقی به نت Do4 اصطلاحاً نت هنگام Do3 می‌گویند و البته برعكس نیز همین‌طور است یعنی Do3 نت هنگام Do4 به حساب می‌آید. منتهی اولی هنگام بالا و دومی هنگام پایین نامیده می‌شود. فاصله بین دو نت هنگام همیشه هشتم درست است.

 

پرش

در موسیقی ایرانی بیشتر آهنگ‌ها از تركیب نت‌های همسایه تشكیل می‌شود. اما گاهی پیش می‌آید از یك نت به نت غیر همسایه، رفت یا برگشتی صورت گیرد . در این صورت می‌گویند عمل پرش صورت گرفته است. بنابراین تمام فواصل بزرگ تر از فاصله دوم، پرش محسوب می‌شوند. به این ترتیب می توانیم پرش های سوم، چهارم، پنجم، ششم، هفتم و هشتم را داشته باشیم كه به پرش هشتم به پرش هنگام نیز معروف است. ضمن این که پرش هفتم در موسیقی ایرانی کاربردی ندارد.